ប្រវត្តិសាស្រ្តពិភពលោក

មកដឹងពីសកម្មភាព​បដិវត្តន៍ ការធ្វើដំណើរ និង​ ការនិរទេស របស់មេដឹកនាំបក្សកុម្មុយនីស្ត លេនីន

លេនីន បាន​ក្លាយជា​មេធាវី​អស់​រយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ នៅ​ក្រុងសាម៉ារ៉ា (Samara) ជា​ក្រុង​កំពង់ផែ​មួយ​នៃ​ទន្លេវ៉ុលហ្កា មុនពេល​ផ្លាស់​ទៅ​នៅ​ក្រុងសាំងពីទឺសប៊ឺស នៅ​ឆ្នាំ​១៨៩៣​។ ជាជាង​ការ​ប្រកបការងារ​ជា​អ្នកច្បាប់ គាត់​បង្កើន​សកម្មភាព​ក្នុង​ចលនា​ឃោសនា​បដិវត្តន៍​យ៉ាងខ្លាំងក្លា ដោយមាន​ការចូលរួម​ពី​ក្រុម​ម៉ាក្សនិយម​ក្នុងស្រុក​។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​០៧ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​១៨៩៥ លេនីន​ត្រូវ​បាន​ចាប់ខ្លួន​ដោយ​អាជ្ញាធរ និង​ដាក់គុក​អស់​រយៈពេល ១៤​ខែ ហើយ​បន្ទាប់មក​គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​កាត់ទោស​និរទេស​គាត់​រយៈពេល ០៣​ឆ្នាំ ទៅកាន់​ភូមិ Shushenskoye នៅ​ស៊ីបេរី (Siberia) ជា​កន្លែង​ដែល​គាត់​បាន​ចូលរួម​ជាមួយ​ជនម៉ាក្សនិយម​ជាច្រើន​ដូចជា Georgy Plekhanov ដែល​បាន​នាំ​លទ្ធិ​សង្គមនិយម​ចូលមក​ប្រទេស​រុស្ស៊ី​។

នៅ​ឆ្នាំ​១៨៩៨ លេនីន​បាន​រៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍​ជាមួយ​សកម្មជន​សង្គមនិយម​ម្នាក់​គឺ​នាង​ណាដេស្តា គ្រុបស្កាយ៉ា (Nadezhda Krupskaya) ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​និរទេស​ដូច​លេនីន និង​ មិត្ត​ដទៃទៀត​ដែរ ហើយ​គាត់​បាន​បោះពុម្ព​នូវ​សៀវភៅ​មួយ​មាន​ចំណងជើង​ថា “The Development of Capitalism in Russia” (“ការអភិវឌ្ឍ​នៃ​មូលធននិយម​នៅ​ប្រទេស​រុស្ស៊ី”) នៅ​ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៨៩៩​។

See the source image

នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩០ ការនិរទេស​របស់​គាត់ បាន​ឈាន​មកដល់​ទីបញ្ចប់ ហើយ​បាន​ចាប់ផ្ដើម​ធ្វើដំណើរ​របស់​គាត់​ឆ្លងកាត់​ប្រទេស​រុស្ស៊ី និង​សម្រាក​នៅ​អឺរ៉ុប​។ លេនីន​បាន​រស់នៅ​ទីក្រុង ហ្ស៊ូរិច, ហ្សឺណែវ (ជា​កន្លែង​ដែល​គាត់​បាន​បង្រៀន និង​សិក្សា​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ​ហ្សឺណែវ), មុយនិច, ប្រាក, វ្យែន, ម៉ែនឆែស្ទ័រ និង​ទីក្រុងឡុងដ៍ ហើយ​ក្នុងកំលុង​ស្នាក់នៅ​ក្រុងមុយនិច គាត់​បាន​រួម​បង្កើត​កាសែត​បដិវត្តន៍​ថ្មី​មួយ​ឈ្មោះ អ៊ីស្ក្រា (Iskra មានន័យថា​៖ ផ្កាភ្លើង) ជាមួយនឹង Julius Martov ដែល​ក្រោយមក​បាន​ក្លាយទៅជា​អ្នកប្រឆាំង​ឈានមុខ​ម្នាក់​។

See the source image

គាត់​ក៏បាន​សរសេរ​អត្ថបទ និង​សៀវភៅ​ជាច្រើន ដែល​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ចលនា​បដិវត្តន៍ ដើម្បី​សម្រេច​ឲ្យបាន​នូវ​អនាគត​ប្រជាធិបតេយ្យ​សង្គម​។ គាត់​បាន​ចាប់ផ្ដើម​ប្រើ​ឈ្មោះ​ក្លែងក្លាយ​ប្លែកៗ​ជាច្រើន ជាចុងក្រោយបង្អស់​គឺ លេនីន (Lenin) ឬ N. Lenin ជា​សរសេរ​ពេញ (អ្នកសារព័ត៌មាន​លោកខាងលិច ជារឿយៗ​បាន​ហៅ​គាត់​ថា “Nikolai Lenin” ប្រហែល​មកពី​ពួកគេ​ស្មាន​ខុស​ថា N. តំណាង Nikolai) ។

លេនីន បានចូលរួមក្នុង”គណបក្សពលករប្រជាធិបតេយ្យសង្គមរុស្ស៊ី” (“the Russian Social Democratic Labour Party”) ហើយនៅឆ្នាំ១៩០៣ គាត់បានដឹកនាំក្រុមបុលសេវិក (Bolshevik) ក្រោយការផ្ដាច់ខ្លួនចេញពី ម៉ែនសេវិកស៍ (Mensheviks) ។ ឈ្មោះថា បុលសេវិក (Bolshevik) ឬ ពួកភាគច្រើន (Majority) និង ម៉ែនសេវិក (Menshevik) ឬ ពួកភាគតិច (Menshevik) ដោយសារតែ គោលជំហរតឹងរឹងរបស់លេនីនត្រូវបានអនុម័តដោយសំឡេងលើសតែបន្តិចប៉ុណ្ណោះ នៅក្នុងបក្ស ម៉ែនសេវិកស៍ (Mensheviks) លើពួកដែលចង់ឲ្យគណបក្សបើកទូលាយ ឲ្យអ្នកណាចង់ចូលក៏ចូលបាន។ ឯលេនីន ចង់កម្រិតការចូលជាសមាជិកបក្សសម្រាប់តែអ្នកដែលមានអាជីព ជាអ្នកបដិវត្តប៉ុណ្ណោះ។

ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ក្រុមដែលដើរតាមលេនីន ត្រូវបានគេហៅថា បុលសេវិក ឯក្រុមដែលប្រឆាំងលេនីន ត្រូវបានគេហៅថា ម៉ែនសេវិក ។ ការបែងចែកនេះ ត្រូវបានបំផុសឲ្យចូលរួមដោយសារសៀវភៅរបស់លេនីន ដែលមានឈ្មោះថា “តើត្រូវធ្វើអ្វី?“ (១៩០១-១៩០២) ដែលសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើយុទ្ធសាស្ត្របដិវត្តន៍។ វាត្រូវបានគេនិយាយថា គឺជាសារដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុត មុនបដិវត្តន៍នៅរុស្ស៊ី ដែលលេនីនខ្លួនឯង បានអះអាងថា កម្មករ០៣នាក់ពីចំណោមកម្មករ០៥នាក់ បានអានវា ឬ ក៏បានអានឲ្យពួកគេស្ដាប់។

See the source image

នៅ​ខែ​វិច្ឆិកា ១៩០៥ លេនីន​បាន​ធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ ពី​ការនិរទេស​ចូលមក​ប្រទេស​រុស្ស៊ី​វិញ ដើម្បី​គាំទ្រ​ដល់​បដិវត្តន៍​រុស្ស៊ី​ឆ្នាំ​១៩០៥​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩០៦ លេនីន​បាន​ជាប់ឆ្នោត​ជា​ប្រមុខដឹកនាំ​”គណបក្ស​ពលករ​ប្រជាធិបតេយ្យ​សង្គម​រុស្ស៊ី”​។ នៅពេលនោះ គាត់​បាន​ធ្វើសកម្មភាព​ទៅមក​រវាង​ប្រទេស​ហ្វាំងឡង់ និង​រុស្ស៊ី ប៉ុន្តែ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩០៧ បដិវត្តន៍​របស់​គាត់​ត្រូវ​បាន​កម្ទេច​ដោយ​អាជ្ញាធរ​របស់​ស្ដេចត្សារ ដូច្នេះ​គាត់​ក៏បាន​ធ្វើនិរទេស​ត្រឡប់​ទៅ អឺរ៉ុប​វិញ​។

គាត់​បាន​ចំណាយ​ពេលវេលា​របស់​គាត់​ភាគច្រើន​ក្នុងកំលុងពេល​និរទេស​នៅ​អឺរ៉ុប បន្ត​សរសេរ​បញ្ហា​នយោបាយ​តទៅទៀត ថ្វីបើ​គាត់​បាន​ប្រឈម​នឹង​ការ​ខ្វះខាត​ក៏ដោយ រហូតដល់​បដិវត្តន៍​ឆ្នាំ​១៩១៧​។

ដើម្បី​ឆ្លើយតប​ទៅនឹង​ការពិភាក្សា​បែបទស្សនវិជ្ជា​ស្ដីពី​ទិសដៅ​ត្រឹមត្រូវ នៃ​បដិវត្តន៍​សង្គមនិយម​មួយ លេនីន​សម្រេច​ជាស្ថាពរ​នូវ​ទស្សនៈ Materialism (រូបធាតុនិយម) និង Empirio-criticism នៅ​ឆ្នាំ ១៩០៩ ជា​ការងារ​មួយ ដែល​បាន​ក្លាយទៅជា​មូលដ្ឋាន​នៃ​លទ្ធិម៉ាក្ស-លេនីន​។ លេនីន បាន​បន្ត​ដំណើរ​ទៅ​អឺរ៉ុប និង​បាន​ចូលរួម​ក្នុង​ការប្រជុំ និង​សកម្មភាព​សង្គមនិយម​ជាច្រើន រួមទាំង​សន្និសីទ​គណបក្ស​ទីក្រុងប្រាក​ឆ្នាំ​១៩១២​ផងដែរ​។

See the source image

នៅពេលដែល​នាង Inessa Armand ចាកចេញពី​រុស្ស៊ី ទៅ​រស់នៅ​ទីក្រុងប៉ារីស នាង​បាន​ជួប​ជាមួយ​លេនីន និង​ជនបុលសេវិក​ដទៃទៀត ដែល​រស់នៅ​ដោយ​និរទេសខ្លួន​នៅទីនោះ ហើយ​គេ​បាន​ជឿថា​នាង​គឺជា​មនុស្ស​ដែល​លេនីន​ស្រឡាញ់​នាពេលនោះ​។

នៅពេលដែល សង្គ្រាមលោក​លើកទី១ បាន​ចាប់ផ្ដើម​នៅ​ឆ្នាំ​១៩១៤ ហើយ​គណបក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យ​សង្គម (ដែល​ពេលនោះ​បាន​ហៅ​ខ្លួនឯង​ថា​ជា​ជនម៉ាក្សនិយម ក្នុងនោះ​ក៏​មាន​បណ្ដា​អ្នកប្រាជ្ញ​ជាច្រើន​ដូចជា Karl Kautsky ផងដែរ) ជាច្រើន​បាន​គាំទ្រ​ដល់​ការធ្វើសង្គ្រាម​របស់​ប្រទេស​ពួកគេ​រៀងៗខ្លួន ដោយមោទនភាព​ទៀតផង ជាហេតុ​ធ្វើឲ្យ​លេនីន មានការ​ស្រងាកចិត្ត​ជាខ្លាំង ដោយ​ដំបូងឡើយ​គាត់​បាន​បដិសេធ​ថា​គាត់​មិន​ជឿថា ជន​ប្រជាធិបតេយ្យ​សង្គម​អាល្លឺម៉ង់ បាន​បោះឆ្នោត​គាំទ្រ​សង្គ្រាម​នោះទេ​។

លេនីន បាន​ជ្រើសយក​ជំហរ​ដែល​គាត់​និយាយ​ថា​គួរតែ​ប្រក្លាយ​សង្គ្រាមចក្រពត្តិ ទៅជា​សង្គ្រាមស៊ីវិល​រវាង​វណ្ណៈ​វិញ​។ លេនីន​បាន​ប្រឆាំង​សង្គ្រាម គាត់​មានជំនឿថា កសិករ និង​កម្មការ​កំពុងតែ​បាន​ប្រយុទ្ធ​នៅលើ​សមរភូមិ​របស់​ពួកគហបតី (ពួកនាយទុន) ដើម្បី​តែ​ផលប្រយោជន៍​របស់​ពួកគេ (នាយទុន) ប៉ុណ្ណោះ​។

នៅពេលដែល​សង្គ្រាម​បាន​ផ្ទុះ លេនីន​ត្រូវ​បាន​ចាប់ខ្លួន​មួយរយៈពេល​ខ្លី​ដោយ​អាជ្ញាធរ​អូទ្រីស នៅក្នុង​ទីក្រុងប៉ូរ៉ូនីន (Poronin) ជា​កន្លែង​ដែល​គាត់​បាន​ស្នាក់នៅ​នាពេលនោះ​។ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​០៥ កញ្ញា ១៩១៤ គាត់​បាន​ចាកចេញ​ទៅកាន់​ប្រទេស​អព្យាក្រឹត​ស្វីស ជាដំបូង​គាត់​បាន​ស្នាក់នៅ​ទីក្រុង Berne ហើយ​បន្ទាប់មក​ស្នាក់នៅ​ទីក្រុង Zurich។

នៅ​ឆ្នាំ​១៩១៥ លេនីន​បាន​ចូលរួម​ក្នុង​សន្និសីទ​ក្រុងហ្ស៊ីមម័រវ៉ាលដ៍ (Zimmerwald Conference) ដើម្បី​ប្រឆាំង​សង្គ្រាម ដែល​បាន​ប្រារព្ធឡើង​នៅ​ក្រុងហ្ស៊ីមម័រវ៉ាលដ៍ ប្រទេស​ស្វីស​។ លេនីន គឺជា​មេដឹកនាំ​នៃ​ក្រុមភាគតិច Zimmerwald Left ដែល​បាន​ទទួល​បរាជ័យ​ក្នុង​ការបញ្ចុះបញ្ចូល​ពួក​សន្តិភាពនិយម ដែល​មាន​ភាគច្រើន​នៅក្នុង​សន្និសីទ ឲ្យ​ធ្វើការ​ជ្រើសយក​គោលជំហរ​របស់​លេនីន ដែល​ចង់​ប្រែក្លាយ​សង្គ្រាមចក្រពត្តិនិយម ឲ្យ​ទៅជា​សង្គ្រាម​វណ្ណៈ។

លេនីន និង​ក្រុម Zimmerwald Left បាន​បញ្ចុះបញ្ចូល​នូវ​ដំណោះស្រាយ​ស្រដៀងគ្នា​នេះដែរ នៅក្នុង​សន្និសីទ​ប្រឆាំង​សង្គ្រាម​លើកក្រោយ ដែល​នៅ​ក្រុង Kienthal ប្រទេស​ស្វីស​ដដែល ចាប់ពី​ថ្ងៃ​ទី ២៤-៣០ មេសា ១៩១៦ ប៉ុន្តែ​នៅ​ទីបញ្ចប់​ក៏​មាន​ការព្រមព្រៀងគ្នា​មួយ​បាន​កើតឡើង​។

នា​និទាឃៈរដូវ ឆ្នាំ​១៩១៦ នៅ​ទីក្រុងហ្ស៊ូរិច (Zurich) លេនីន​បាន​សរសេរ​សៀវភៅ​មួយ​មាន​ចំណងជើង​ថា “ចក្រពត្តិនិយម​គឺជា​កំពូល​ខ្ពស់បំផុត នៃ​មូលធននិយម” (“Imperialism, the Highest Stage of Capitalism”) ដែល​ជា​ទ្រឹស្ដី​មួយ​ដ៏សំខាន់​។ នៅក្នុង​សៀវភៅ​នេះ លេនីន​បាន​ជំទាស់​ចំពោះ​ការ​រួមបញ្ចូលគ្នា​រវាង​ធនាគារ និង​សហគ្រាស ដើម្បី​បង្កើន​ដើមទុន​។

បើ​តាម​លេនីន ដំណាក់កាល​ចុងក្រោយ នៃ​មូលធននិយម ដោយសារ​ការស្វែងរក​ប្រាក់ចំណេញ​ច្រើនជាង​ទីផ្សារ​ក្នុងស្រុក​អាច​ផ្ដល់ឲ្យបាន ពេលនោះ​ដើមទុន​នឹង​ត្រូវ​នាំចេញ​ទៅ​ខាងក្រៅ​។ ទ្រឹស្ដី​នេះ បាន​ធ្វើឲ្យ​មាន​ការបែងចែក​ពិភពលោក​រវាង​ក្រុមហ៊ុន​ម៉ូណូប៉ូល​អន្តរជាតិ និង​បណ្ដា​ប្រទេស​អឺរ៉ុប ដែល​មាន​ទឹកដី​អាណានិគម​មួយផ្នែក​ធំ​នៃ​ពិភពលោក ដែល​គាំទ្រ​មុខជំនួញ​របស់​ពួកគេ​។ ចក្រពត្តិនិយម គឺជា​ដំណាក់​ដ៏ខ្ពស់ នៃ​មូលធននិយម ដែល​ផ្អែកទៅលើ​ការកើនឡើង​នូវ​ភាពផ្ដាច់មុខ និង​ការនាំចេញ​ដើមទុន (ជាជាង​ទំនិញ) និង​អាណានិគមនិយម គឺជា​លក្ខណៈ​មួយ​៕

Related posts
ប្រវត្តិសាស្រ្តពិភពលោក

ការឡើងកាន់អំណាចរបស់អ៊ីត្លែ និង វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកឆ្នាំ១៩២៩ (The Great Depression)

ប្រវត្តិសាស្រ្តពិភពលោក

តើក្រុមឧទ្ទាមតាលីបង់ជាអ្នកណា នឹងមានប្រភពមកពីណា?

ប្រវត្តិសាស្រ្តពិភពលោក

ព្រុយណេ៖ ដំណើរក្នុងការទទួលឯករាជ្យពីអង់គ្លេស

ប្រវត្តិសាស្រ្តពិភពលោក

តើវីរុសកូរ៉ូណា អាចធ្វើអោយអស្ថេរភាពនៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េខាងជើងបានដែរឬទេ?

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *