ប្រវត្តិសាស្រ្តពិភពលោក

តើយោធាមានអំណាចយ៉ាងណា នៅក្នុងប្រទេសភូមា ឬ មីយ៉ានម៉ាពីដើមរហូតដល់បច្ចុប្បន្ននេះ?

ពី​ឆ្នាំ​១៩៦២​រហូត​ដល់​ចុង​ឆ្នាំ​២០១១ អំណាច​រដ្ឋ​នៃ​ប្រទេស​ភូមា​ឋិត​នៅ​ក្នុង​កណ្តាប់​ដៃ​របស់​ក្រុម​នាយ​ទាហាន។ ហើយ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ជាង​ប្រាំ​ទសវត្សរ៍ ភូមា​ដែល​បាន​ដូរ​ឈ្មោះ​ជា​មីយ៉ាន់ម៉ា​(Myanma)​បាន​អនុវត្ត​អំណាច​ផ្តាច់ការ​បែប​របប​សឹក​ បាន​បិទ​ព្រំដែន​សឹង​ជិត​ស្លុង​ និង​មាន​ទំនាក់​ទំនង​តិច​តួច​បំផុត​ ជា​មួយ​ពិភពលោក។

មិន​មែន​ជា​រឿង​មួយ​ចៃដន្យ​ទេ​ ដែល​អំណាច​ត្រូវ​បាន​កាន់កាប់​ដោយ​ក្រុម​នាយ​ទាហាន​ ពី​ព្រោះ​​ពី​ឆ្នាំ​១៩៤៨​ ឆ្នាំ​ដែល​ភូមា​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​១៩៦២​ រដ្ឋាភិបាល​ស៊ីវិល​ ចេះ​តែ​ទៅ​ពឹង​ពាក់​កងទ័ព​ឥត​ឈប់ឈរ។ ជាក់​ស្តែង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៨​ នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ អ៊ូ នូ(U Nu) បាន​ពឹងពាក់​ឧត្តមសេនីយ៍​ នេ វីន(Ne Win) ឲ្យ​បង្ក្រាប​ពួក​ជន​ជាតិ​ភាគ​តិចការ៉េន (Karens)​ ដែល​ងើប​បះបោរ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​។ ក្រោយមកទៀត នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៨​ អ៊ូ​ នូបាន​ទៅ​ ពឹងពាក់​ឧត្តមសេនីយ៍​ នេ វីន ជា​ថ្មី​ លើក​នេះ​ ឲ្យ​បង្ក្រាប​ពួក​កុម្មុយនិស្ត​វិញ​ម្តង​។ នៅ​ទី​បំផុត​ នៅ​ខែមីនា​ឆ្នាំ​១៩៦២​ ឧត្តមសេនីយ៍ នេ វីន បាន​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់​អ៊ូ នូ ហើយ​បាន​ក្រសោប​យក​អំណាច​ទាំង​ស្រុង​មក​ក្តាប់។

គេ​ត្រូវ​រង់​ចាំ​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​១៩៨៨​ ទើប​ឃើញ​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ងើប​បះបោរ​ ធ្វើ​បាតុកម្ម​ប្រឆាំង​ នឹង​របប​សឹក​របស់​នេ​ វីន។ កាល​នោះ​ នៅ​ចំពោះ​មុខ​មហា​បាតុកម្ម​មួយ​របស់​គណបក្ស​ប្រឆាំង​ គឺបក្ស​សម្ព័ន្ធ​ជាតិ​ដើម្បី​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ ដឹក​នាំ​ដោយ​លោក​ស្រី​អុង សាន់ស៊ូជី (Aung San Suu Kyi) ឧត្តមសេនីយ៍នេ វីន បាន​បង្ខំ​ចិត្ត​លា​លែង​ចេញ​ពី​តំណែង​។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ កង​ទ័ព​ដែល​នៅ​តែ​មិន​ព្រម​បោះ​បង់​ចោល​អំណាច​ បានចាប់​ពួក​មេ​ដឹក​នាំ​បក្ស​ជំទាស់​ដាក់​គុក​ បានចាប់​លោក​ស្រីអុង សាន់ស៊ូជី ឃុំ​ខ្លួន​ក្នុង​គេហដ្ឋាន​លោក​ស្រីនិងបាន​បង្កើត​ស្ថាប័ន​ រដ្ឋាភិបាល​មួយ​ ដែល​គេ​ប្រសិទ្ធ​នាម​ឲ្យ​ថា​ គណៈកម្មាធិការ​រដ្ឋ​ដើម្បី​រៀបចំ​ច្បាប់​និង​សណ្តាប់​ធ្នាប់​ឡើង​វិញ​ ហៅ​កាត់​ថា​SLORC​។

ស្ថាប័ន​ SLORC នេះ​ដែល​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៧​ ត្រូវ​បាន​ដូរ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា​ ក្រុម​ប្រឹក្សា​រដ្ឋដើម្បី​សន្តិភាព​​​និង​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​ (SPDC) គឺ​ជា​សសរគ្រឹះ​នៃ​របប​ផ្តាច់ការ​ភូមា​។ សមាជិក​នៃ​ក្រុម​ប្រឹក្សា​រដ្ឋ​នេះ​សុទ្ធ​សឹង​ជា​នាយ​ទាហាន​ មាន​មេបញ្ជាការ​យោធភូមិភាគ​១២​នាក់​និង​នាយ​ទាហាន​ជាន់​ខ្ពស់​៧​នាក់​។ គឺ​ក្រុម​នាយ​ទាហាន​នេះ​ហើយ​ ដែល​ជា​អ្នក​តែងតាំង​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ កំណត់​មនោគមវិជ្ជា​និង​បន្ទាត់​នយាបាយ​ធំៗ​នៃ​របប​សឹក​ភូមា​។

នៅ​ខែ​មិថុនា​ឆ្នាំ​១៩៨៩​ ក្រុម​នាយ​ទាហាន​ បាន​សម្រេច​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ភូមា​ ទៅ​ជាមីយ៉ាន់ម៉ា
(​Myanma​r)។ មីយ៉ាន់ម៉ា​ ​ដែលមាន​ន័យ​ថា​ «ពូជសាសន៍​ដែល​កើត​មុន​គេ​នៅ​ក្នុង​លោកិយ»ជា​ពាក្យ​មួយ​ម៉ាត់​ប្រកប​ទៅ​លក្ខណៈ​ជាតិ​និយម។​​ រហូត​ដល់​ចុង​ឆ្នាំ​២០១១ ក្រៅ​ពី​មូលដ្ឋាន​ជាតិនិយម​ មនោគមវិជ្ជា​របស់​ក្រុម​នាយ​ទាហាន​ភូមា​ឈរ​នៅលើ​ការ​ប្រឆាំង​នឹង ប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម​ និង​ការ​ប្រឆាំង​នឹង​បស្ចិម​លោក​។

ការ​ប្រឆាំង​នឹង​ប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម​​បាន​ជំរុញ​របប​សឹកឱ្យក្តាប់​យ៉ាង​តឹងរ៉ឹង​ មធ្យោបាយ​ឃោសនា​មហាជន​ ដូច​ជា​ទូរទស្សន៍​ វិទ្យុ និង​សារពត៌មាន​ និង​ខ្ទប់​មាត់​បក្ស​ជំទាស់​។ នៅ​ក្នុង​ន័យ​នេះ​ បប​សឹក​បានបន្ត​ចាប់​អ្នក​ប្រឆាំងដាក់​គុក ​និងបាន​វាយ​បង្ក្រាប​ក្នុង​ថ្លុក​ឈាម​រាល់​ចលនា​បះបោរ​ ដូច​យ៉ាង​ ការ​វាយ​បង្ក្រាប​គ្មាន​ត្រាប្រណី​ ទៅ​លើ​បាតុកម្ម​លោក​សង្ឃ​និង​និស្សិត​ នៅ​ឆ្នាំ​២០០៧​។

ដោយ​ឡែក​ មិន​មែន​ចៃ​ដន្យ​ទេ​ ដែល​របប​សឹក​ភូមា​ប្រឆាំង​នឹង​បស្ចិមលោក​ ពីព្រោះ​អស់​រយៈ​ពេល​ជា​ច្រើន​ទសវត្សរ៍ សហរដ្ឋអាមេរិក​និង​សហភាព​អឺរ៉ុប​បាន​ដាក់​សម្ពាធ​គ្រប់​បែប​យ៉ាង​ ទៅ​លើ​ភូមា​ បានបង្ខំ​ឲ្យ​ក្រុម​នាយ​ទាហាន​ធ្វើ​ប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ និង​ដោះ​លែង​អ្នក​ទោស​នយោបាយ​ ជា​ពិសេស​ លោក​ស្រី​ប្រមុខ​បក្ស​ជំទាស់​អ៊ុងសាន់ស៊ូជី​ដែល​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩១​ បាន​ក្លាយ​ជា​ជ័យលាភី​រង្វាន់ណូបែល(​Nobel)ផ្នែក​សន្តិភាព​។
*
ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ រហូតមកទល់ពេលថ្មីៗនេះ ការ​គាប​សង្កត់​របស់​បស្ចិម​លោក​ទៅ​លើ​របបសឹក​ គ្មាន​ប្រសិទ្ធិភាព​ទាល់​តែ​សោះ​ ពីព្រោះ​របប​ផ្តាច់ការ​ភូមា​មិន​ដែល​ត្រូវ​ការ​លោក​ខាង​លិច​ទេ​។ សូម្បី​តែ​ នៅ​ខែ​ឧសភា​ឆ្នាំ​២០០៨​ ក្រោយ​ពេល​ដែល​ខ្យល់​ព្យុះ​កំបុត​ត្បូង​Narguis បាន​សម្លាប់​ប្រជាជន​ភូមា​អស់​ជាង​មួយ​សែន​នាក់ ក៏របប​សឹក​មិន​បាន​យល់​ព្រម​ទទួល​ជំនួយ​ពី​បស្ចិម​លោក​ដែរ បាន​យល់​ព្រម​ទទួល​តែ​ជំនួយ​ពី​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​។

ការពិត ​របប​សឹក​ភូមា​អាង​យ៉ាង​ ពីព្រោះ​មាន​ប្រទេស​ចិន​ជួយ​និង​មាន​ប្រទេសរុស្ស៊ី​ ព្រម​ទាំង​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ាន​រក​ស៊ី​ជា​មួយ​។ ជាក់​ស្តែង មក​ទល់​ពេល​នេះ វិនិយោគ​របស់​ប្រទេស​ចិន រុស្ស៊ី វៀតណាម ថៃ និង​សិង្ហបុរី​នៅ​ប្រទេស​ភូមា កើន​រហូត​ដល់​ទៅ​រាប់​ពាន់​លាន​ដុល្លារ។
ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ​ ក្រោម​ការ​ណែ​នាំ​របស់​ប្រទេស​ចិន​ និង​ដោយ​ហេតុ​តែ​មាន​ការ​ទិតៀន​កាន់​តែ​ខ្លាំង​ពី​សំណាក់​សមាជិកអាស៊ាន​​ខ្លះ​ របប​សឹក​ភូមា​បាន​ផ្តើម​បោះ​ជំហាន​ទៅ​រក​អ្វី​ ដែល​ខ្លួន​ប្រសិទ្ធនាម​ឲ្យ​ថា​ លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​នៅ​ក្នុង​ក្រប​ខណ្ឌ​នៃ​វិន័យ​។

នៅ​ក្នុង​ន័យ​នេះ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្មី​មួយ​ ត្រូវ​បាន​អនុម័ត​ឡើង​ តាម​រយៈ​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ​ កាល​ពី​ចុង​ឆ្នាំ​២០០៨​។ គោលដៅ​ចុង​ក្រោយ តាម​រយៈ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្មី​នេះ​ គឺ​បង្កើត​របប​នយោបាយ​ប្រធានាធិបតី​ស៊ីវិល​មួយ។
នៅ​ខែ​វិច្ឆិកា​ឆ្នាំ​២០១១ រដ្ឋអំណាច​ភូមា​បាន​រៀប​ចំ​បោះ​ឆ្នោត បាន​រំលាយ​ចោល​របប​សឹក បាន​ដោះ​ឯកសណ្ឋាន​យោធា​ចោល ​បាន​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​ស៊ីវិល​មួយ និង​បាន​ដោះ​លែង​លោក​ស្រី​អុង សាន់ស៊ូជី​ឱ្យ​មាន​សេរីភាព​វិញ។ លោកស្រី​ប្រមុខ​បក្ស​ប្រឆាំង​និង​ឥស្សរជន​ជា​ច្រើន​នាក់​នៃ​បក្ស​ជំទាស់​ថែម​ទាំង​បាន​ក្លាយ​ជា​អ្នក​តំណាង​រាស្រ្ត​ទៀត​ផង តាម​រយៈ​ការ​បោះឆ្នោត​សភា​មួយ​ភាគ​នៅ​ខែ​មេសា​ឆ្នាំ​២០១២។

ភូមា​បាន​និង​កំពុង​បន្ត​កំណែ​ទម្រង់​នយោបាយ​ត​ទៅ​ទៀត។ ទន្ទឹម​នេះ បស្ចិមលោក​បាន​បន្ធូរ​សម្ពាធ​ទៅ​លើ​ប្រទេស​ភូមា​និង​បាន​បង្កើន​កិច្ចចរចា​ជាមួយ​របប​ថ្មី​របស់​លោក​ប្រធានាធិបតី​ស៊ីវិល​ទី​មួយ ធេន សេន(Thein Sein)។

មាន​មូលហេតុ​មួយ​ធំ​ដែល​អាច​ពន្យល់​ការ​វិវឌ្ឍន៍​ទៅ​ដ៏​ល្អ​ប្រសើរ​មិន​ធ្លាប់​ដែល​មាន​បែប​នេះ​របស់​ប្រទេស​ភូមា នោះ​គឺ​នៅ​ទី​បំផុត​ពួក​ក្រុម​នាយ​ទាហាន​មាន​ឆន្ទៈ​នយោបាយ​ក្នុង​ការ​បើក​ចំហ​ប្រទេស។ បើក​ចំហ​ប្រទេស​ដើម្បី​អភិវឌ្ឍ​សេដ្ឋកិច្ច ដ្បិត​ការ​បិទ​ទ្វារ​ជិតស្លុង​​និង​ការ​មិន​ទាក់ទង​រកស៊ី​ជា​មួយ​បស្ចិម​លោក ធ្វើ​ឱ្យ​ភូមា​ស្គាល់​ភាព​យឺតយ៉ាវ​គ្រប់​វិស័យ​បើ​ប្រៀប​ធៀប​ទៅ​នឹង​បណ្តា​ប្រទេស​ដទៃ​ក្នុង​តំបន់។

យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ សហរដ្ឋ​អាមេរិក​និង​សហភាព​អឺរ៉ុប​នៅ​មិន​ទាន់​ព្រម​លើក​ទណ្ឌកម្ម​ចេញ​ទាំងស្រុងទេ តែ​កោត​សរសើរ​និង​លើក​ទឹក​ចិត្ត​របប​ថ្មី​ឲ្យ​បន្ត​កំណែ​ទម្រង់​នយោបាយ។ បស្ចិម​លោក​នៅ​បារម្ភ បារម្ភ​ខ្លាច​ចាញ់​បោក​រដ្ឋអំណាច​ភូមា ពីព្រោះ​គេ​ដឹង​ថា នៅ​ពី​ក្រោយ​លោក​ប្រធានាធិបតី​ស៊ីវិល​ធេន សេន នៅបន្តមាន​ស្រមោល​របស់​ក្រុម​នាយ​ទាហាន​ដែល​ចង់​រក្សា​អំណាច​របស់​ពួក​គេ​ឲ្យ​នៅ​ឋិតថេរ​យូរ​អង្វែង​ត​ទៅ​ទៀត។

នៅឆ្នាំ២០១៥​ គណបក្សរបស់លោកស្រីអង់សាន ស៊ូជីបានឈ្នះក្នុងការបោះឆ្នោត និងរដ្ឋាភិបាលយោធា បានប្រគល់អំណាចអោយរដ្ឋាភិបាល ស៊ីវិល ហើយប្រទេសភូមាត្រូវបានដឹកនាំប្រទេសដោយអ្នកប្រជាធិបតេយ្យសារជាថ្មីម្ដងទៀត។ ប៉ុន្តែអ្នកស្រីអង់សានស៊ូជី មិនអាចឡើងធ្វើជាប្រធានាធិបតីបានទេ ដោយសារតែអ្នកស្រីមានសញ្ជាតិពីរ ហើយត្រូវបានអនុម័តក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញដោយពួកយោធា។

ដូច្នេះអ្នកស្រីមានមុខតំណែងជាប្រមុខរដ្ឋ ដែលមានឋានៈស្មើរប្រធានាធិបតី និង ជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសតែប៉ុណ្ណោះ។

រហូតខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២០ មានការបោះឆ្នោតជ្រើសរើប្រធានាធិបតីសារជាថ្មីម្ដងទៀត។ លទ្ធផលបឋមគឺគណបក្សជាតិដើម្បីប្រជាធិបតីរបស់អ្នកស្រីអង់សានស៊ូជី បានឈ្មះឆ្នោតយ៉ាងភ្លូកទឹកភ្លូកដី។ តែទោះជាលទ្ធផលបែបនេះក៏ដោយ ក៏ពួកយោធាបានចោទថា មានការបន្លំសន្លឹកឆ្នោតយ៉ាងច្រើនពីសំណាក់ការបោះឆ្នោតទាំងនោះ។

បញ្ហានៃការចោទប្រកាន់ពីពួកយោធា បានបន្តរហូតដល់ថ្ងៃទី ១ ខែគុម្ភះ ឆ្នាំ២០២១ ពួកយោធា ដែលដឹកនាំដោយ លោក​ឧត្តមសេនីយ៍ មីន អុងឡាំង បានធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់រដ្ឋាភិបាលលោកស្រីអង់សាន ស៊ូជី និង បានធ្វើការឃុំខ្លួន លោកស្រី និង ថ្នាក់ដឹកកំពូលៗជាច្រើនរូបទៀត ក្នុងន័យដែលពួកយោធាថាដើម្បីរក្សាសណ្ដាប់ធ្នាប់ និង សន្តិសុខក្នុងប្រទេស។

ចាប់តាំងពីការធ្វើរដ្ឋប្រហារមក ក៏ចាប់ផ្ដើមមានការតវ៉ា និង ធ្វើបាតុកម្មនៅតាមបណ្ដាទីក្រុងធំៗនៅក្នុងប្រទេសភូមាផដែរ។ ដោយពីមួយថ្ងៃ ទៅមួយថ្ងៃមានការធ្វើបាតុកម្មកាន់តែមានចំនួនអ្នកចូលរួមកាន់តែច្រើនទៅៗ រហូតដល់ពួកយោធាបានធ្វើការបង្ក្រាមយ៉ាងសាហាវឃោឃៅ រហូតដល់មានការបាញ់គ្រាប់កាំភ្លើងពិត ដែលឈានដល់មានបាតុករជាច្រើននាក់បានស្លាប់រាប់សិននាក់។

បើទោះជាមានការដាក់ទណ្ឌកម្មពីបណ្ដាមហាអំណាចមួយចំនួន ក៏ដូចជាអង្កការសហប្រជាជាតិក៏ដោយ ក៏ពួកយោធានៅតែបន្តសកម្មភាពបង្រ្កាបរបស់ខ្លួន និង កាន់តែសាហាវជាងមុនទៅទៀត។ ហើយយើងក៏នៅចាំមើលដែរថា តើសមាគមន៍ប្រជាជាតិអាស៊ាន និង អង្កការសហប្រជាជាតិនិងមានចំណាត់ការយ៉ាងណាក្នុងការចូលជួយប្រជាជនភូមានាពេលនេះ។

ចំណែកប្រជាជនភូមាវិញបានអំពាវដល់អង្កការសហប្រជាជាតិ អាស៊ាន និង សហរដ្ឋអាមេរិក ហើយក៏មានសំណួរចោទជាច្រើនថា តើទុកអោយប្រជាជនស្លាប់ប៉ុន្មាននាក់ទៀត ទើបធ្វើការចូលជួយ ដើម្បីបញ្ឈប់របបយោធាមួយនេះ។

See the source image
See the source image
See the source image
See the source image
See the source image
Related posts
ប្រវត្តិសាស្រ្តពិភពលោក

ព្រុយណេ៖ ដំណើរក្នុងការទទួលឯករាជ្យពីអង់គ្លេស

ប្រវត្តិសាស្រ្តពិភពលោក

តើវីរុសកូរ៉ូណា អាចធ្វើអោយអស្ថេរភាពនៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េខាងជើងបានដែរឬទេ?

ប្រវត្តិសាស្រ្តពិភពលោក

ហេតុអ្វីបានជាអ៊ីស្រាអ៊ែលក្លាយជាប្រទេសអ្នកមានដ៏អស្ចារ្យក្នុងពិភពលោក?

ប្រវត្តិសាស្រ្តពិភពលោក

ការផ្ដួលរំលំរបបរាជានិយម ស្ដេចត្សារក្នុងប្រទេសរុស្សនាឆ្នាំ១៩១៧

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *