ប្រវត្តិបុគ្គលល្បីៗ

ប្រវត្តិគណិតវិទូ និង រូបវិទូ ដ៏ល្បីល្បាញ លោក លេអុនហាដ អយល័រ

លោក លេអុនហាដ អយល័រ (Leonhard Euler) ជា​គណិតវិទូ និង ​រូបវិទូ ​​ស្វ៊ីស​ដ៏​ល្បី​ល្បាញ​មួយ​រូប។ គាត់​បាន​ស្រាវជ្រាវ​រក​ឃើញ​​របស់​សំខាន់​ៗ​ជា​ច្រើន​ក្នុង​វិស័យដ៏​ទូលំ​ទូលាយ​ដូចជា​ ការ​គណនា​មិន​កំណត់ (infinitesimal calculus) និង ​ទ្រឹស្ដី​ក្រាប។ គាត់​ក៏​ជាអ្នក​បង្កើត​ពាក្យ និង​ និមិត្តសញ្ញា​​គណិតវិទ្យា​​ទំនើបជា​ច្រើន​ផង​ដែរ ជា​ពិសេស​សម្រាប់​ផ្នែក​គណិត​វិភាគ ដូច​ជា​សញ្ញា​តំណាង​អនុគមន៍​ជា​ដើម។ គាត់​បាន​បង្កើត​ស្នាដៃ​ល្បី​ៗ​ក្នុង​វិស័យ​មេកានិច ឌីណាមិច​អង្គធាតុរាវ អុបទិច​និង​តារាវិទ្យា។

លោក អយល័រ​ បាន​ចំណាយ​ពេលវេលា​ភាគ​ច្រើន​នៃ​ជីវិត​ពេញ​វ័យ​របស់​គាត់​រស់​នៅ​ក្នុង​ក្រុងសាំង​ពេទ័របួគ៌ ប្រទេស​រុស្ស៊ី និង​ ក្រុង​ប៊ែរឡាំង​ រាជាណាចក្រ​ព្រុស្ស៊ីយ៉ា (សព្វ​ថ្ងៃ​ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់)។ គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់ទុក​ថា​ជា​គណិតវិទូ​ដ៏​ល្បី​បំផុត​នៅ​ក្នុង​សតវត្សរ៍​ទី​១៨ និង អាច​ចាត់​ទុក​​ជា​គណិតវិទូ​ដ៏​ល្បី​បំផុត​គ្រប់​កាល​សម័យ ដោយ​មិន​អាច​ប្រកែក​បាន។

រូបថតរបស់លោក ​អយល័រ ត្រូវ​បាន​ដាក់​បង្ហាញ​នៅ​លើ​ក្រដាស​ប្រាក់​១០​ហ្វ្រង់​ស៊េរី​ទី​១០​របស់​ស្វ៊ីស និង​ នៅ​លើ​តែម​ជា​ច្រើន​របស់​ប្រទេស​ស្វ៊ីស អាល្លឺម៉ង់ និង ​រុស្ស៊ី។ គេ​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​កូនភព​មួយ​ថា កូន​ភព​អយល័រ​២០០២ ដើម្បី​ជា​ការ​ផ្ដល់​កិត្តិយស​ដល់​គាត់​។ គាត់​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​កត់​បញ្ចូល​ដើម្បី​ធ្វើ​បុណ្យ​រំលឹក​គុណ​ដោយ​ព្រះ​វិហារ ​Lutheran ទៅ​ក្នុង​ប្រក្រតីទិន​នៃសន្តបុគ្គលក្នុង​ថ្ងៃ​២៤ ឧសភាផងដែរ។ លោក អយល័រ​ ក៏ជា​អ្នក​ជឿ​ស៊ប់​លើ​សាសនា​គ្រឹស្ទ ដែល​ជឿ​ថា​ព្រះ​គម្ពីរ​ត្រឹមត្រូវ​ឥតខ្ចោះ ហើយ​បាន​សរសេរ​លិខិត​ជា​ច្រើន​ការពារ​សាសនា​ទប់​ទល់​នឹង​អ្នក​ដែល​មិន​ជឿ​លើ​ព្រះ​គម្ពីរ​នា​សម័យ​នោះ។

ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់លោក អយល័រ

កុមារភាព និង ការសិក្សា

លោក អយល័រ​ បាន​កើត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៥ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៧០៧ នៅ​បាហ្សល (Basel)។ ឪពុក​របស់​គាត់​ឈ្មោះ ប៉ូល​អយល័រ ជា​ប៉ាស្ទ័រ​របស់​ព្រះវិហារ​ប្រូតេស្តង់។ ម្ដាយ​របស់​គាត់​ឈ្មោះ​ ម៉ាកឺរីត ​ប្រាក់ឃ័រ ជា​កូន​ស្រី​របស់​​ប៉ាស្ទ័រ​ម្នាក់។ គាត់​មាន​ប្អូន​ស្រី​ពីរ​​នាក់​ឈ្មោះ អាណា​ម៉ារីយ៉ា និង ម៉ារីយ៉ា ម៉ាក់​ដាលេណា។

មួយ​រយៈ​ខ្លី​ក្រោយ​កំណើត​របស់​លេអុនហាដ គ្រួសារ​អយល័រ​បាន​រើ​ចេញ​ពី​បាហ្សល​ទៅ​រស់​នៅ​ក្រុង​ Riehen ដែល​នៅទី​នោះ​អយល័រ​បានរស់​នៅ​យ៉ាង​ក្នុង​វ័យ​កុមារភាព។​ ប៉ូល​អយល័រ​ជា​មិត្តភក្តិ​របស់​គ្រួសារ​ប៊ែរនូលី យ៉ូហាន ប៊ែរនូលី ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​គណិតវិទួ​ដ៏​ល្បី​បំផុត​នៅ​អឺរ៉ុប ហើយអាច​ជា​អ្នក​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល​ម្នាក់​ទៅ​លើ​យុវជន​លេអុនហាដ។

លោក អយល័រ​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​សិក្សា​នៅ​បាហ្សល ដែល​នៅ​ទី​នោះ​គាត់​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ឱ្យ​ទៅ​រស់​នៅ​ជាមួយ​យាយ​ខាង​ម្ដាយ។ នៅ​អាយុ​​១៣​ឆ្នាំ គាត់​បាន​ចូល​រៀន​នៅ​សាកល​វិទ្យាល័យ​បាហ្សល​ ហើយ​នៅ​ឆ្នាំ​១៧២៣ គាត់​បាន​ទទួល​សញ្ញាប័ត្រ​ថ្នាក់​ម៉ាស្ទ័រ​ផ្នែក​ទស្សនវិជ្ជា ដែល​បរមាធិប្បាយ​របស់​គាត់​ប្រៀប​បាន​នឹង​ទស្សនវិជ្ជា​របស់​ដេកាត និង​ ញូតុន​ដែរ។ នៅ​ក្នុង​ពេល​នោះ គាត់​តែ​ង​ទៅ​រៀន​ជាមួយ​យ៉ូហាន​ប៊ែរនូលី​នា​រៀងរាល់​ល្ងាច​ថ្ងៃ​សៅរ៍។

ប៊ែរនូលី​បាន​ដឹង​ច្បាស់​ថា​កូន​សិស្ស​របស់​គាត់​មាន​ជំនាញ​ខាង​គណិត​វិទ្យា។ នៅ​ពេល​នោះ​អយល័រ​កំពុង​សិក្សាទេវាវិទ្យា ភាសាក្រិច និង​ភាសា​ហ៊ីប្រូវ៍ (Hebrew) ក្រោម​សម្ពាធ​ពី​ឪពុកដើម្បី​ក្លាយ​ជា​ប៉ាស្ទ័រ ប៉ុន្តែ​ប៊ែរនូលី​បាន​ជម្នះ​ប៉ូល​អយល័រថា លេអុនហាដ​​មាន​វាសនា​កើត​មក​ត្រូវ​ក្លាយ​ជា​គណិតវិទូ​ដ៏​ល្បីល្បាញ​មួយ​រូប។

នៅ​ឆ្នាំ​១៧២៦ អយល័រ​បាន​បញ្ចប់​សារណាលើ​ដំណាល​នៃ​សំឡេង ក្រោម​ចំណង​ជើង​ថា De Sono ក្នុង​ពេល​នោះ គាត់​បាន​ដាក់​បេក្ខភាព​ប្រកួត​ប្រជែង​ដណ្ដើម​មុខ​តំណែង​នៅ​សកល​វិទ្យាល័យ​បាហ្សល​ តែ​ត្រូវ​បរាជ័យ។

នៅ​ឆ្នាំ​១៧២៧ គាត់​បាន​ចូល​រួម​ប្រកួត​ប្រជែង​ដណ្ដើម​​ពានរង្វាន់​ចំណោទ​បណ្ឌិតសភា​ប៉ារីស​ ដែល​ចំណោទ​នា​សម័យ​នោះ​គឺ​រក​វិធី​ដែល​ប្រសើរ​បំផុត​ក្នុង​ការដាក់ដង​​ក្ដោង​ទូក។ ​គាត់​បានឈ្នះ​រង្វាន់​លេខ​២ ដោយ​លេខ​មួយ​បាន​ទៅ​លោក ព្យែរ​ប៊ូគេរ(Pierre Bouguer) ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​បិតា​នៃ​ស្ថាបត្យកម្ម​​នាវា​។ នៅ​ពេល​ក្រោយ​មក​ អយល័រ​បាន​ឈ្នះ​ការ​ប្រកួត​ប្រចាំ​ឆ្នាំនេះ​ចំនួន​១២​ដង។

ជីវិត​នៅ​​សាំង​ពេទ័របួគ៌

កំលុង​នោះ កូន​ប្រុស​ទាំង​ពីរ​នាក់​របស់​យ៉ូហាន​ប៊ែរនូលី គឺ ដានីញែល​ប៊ែរនូលី និង នីកូឡាប៊ែរនូលី កំពុង​តែ​ធ្វើ​ការ​​នៅ​បណ្ឌិតសភា​វិទ្យាសាស្ត្រ​ចក្រភព​រុស្ស៊ី នៅ​សាំង​ពេទ័រ​បួគ៌។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១០ កក្កដា​ ឆ្នាំ​១៧២៦ នីកូឡា​បាន​ស្លាប់​ដោយ​សារ​រលាក​ខ្នែង​ពោះ​វៀន បន្ទាប់​ពី​រស់​នៅ​នៅ​រុស្ស៊ី​បាន​មួយ​ឆ្នាំ​មក។ នៅ​ពេល​ដែល​ដានីញែល​ទទួល​តំណែង​របស់​បង​ប្រុស​គាត់​នៅ​ដេប៉ាតឺម៉ង់​គណិត​វិទ្យា​ និង រូប​វិទ្យា គាត់​បាន​ស្នើ​ឡើង​ថា តំណែងសរីរសាស្ត្រ​ដែល​គាត់​បាន​បោះ​បង់​គួរ​តែ​ផ្ដល់​ទៅ​មិត្ត​របស់​គាត់​គឺ​អយល័រ។

ក្នុង​ខែ​វិច្ឆិកា ១៧២៦ បាន​ព្រម​ទទួលយក​តំណែង​នេះ​ ប៉ុន្តែ​បាន​ពន្យារ​ពេល​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​សាំង​ពេទ័រ​បួគ៌ ដោយ​សារ​ពេល​នោះ​គាត់​បាន​ដាក់​ពាក្យ​ធ្វើ​ជា​សាស្ត្រា​ចារ្យ​នៅ​សកល​វិទ្យាល័យ​បាហ្សល​។

លោក អយល័រ ​បាន​មក​រាជធានី​រុស្ស៊ី​នៅ​ថ្ងៃ ១៧ ឧសភា ១៧២៧។ គាត់​ត្រូវបាន​ដំឡើង​ពី​តំណែង​ដំបូង​ក្នុង​ដេប៉ាតឺម៉ង់​វេជ្ជសាស្ត្រ​ទៅ​កាន់​តំណែងថ្មី​នៅ​ដេប៉ាតឺម៉ង់​គណិវិទ្យា។ គាត់​ស្នាក់​នៅ​ជាមួយ​ដានីញែល​ប៊ែរនូលី​ ដែល​គាត់​តែង​ធ្វើ​ការ​ជាមួយ​គ្នា​យ៉ាង​ស្និទ្ធស្នាល​។ អយល័រ​រៀនភាសា​រុស្ស៊ី​បាន​ស្ទាត់​ជំនាញ​ប្រើ​ការ​បាន​ ហើយចាប់​ផ្ដើម​ជីវិត​នៅ​​សាំងពេទ័របួគ៌។ គាត់​ក៏​បាន​ធ្វើ​ការងារ​បន្ថែម​ជា​ពេទ្យ​ទាហាន​នៅ​កងនាវា​របស់​រុស្ស៊ី​ផង​ដែរ។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៧ មករា ១៧៣៤ គាត់​បាន​រៀបការ​ជាមួយ​ Katharina Gsell ដែល​ជា​កូនស្រី​របស់​ Georg Gsell, ដែល​ជា​ជាងគំនូរ​មក​បណ្ឌិត្យសភា Gymnasium។ គ្រួសារ​ថ្មី​នេះ​បាន​ទិញ​ផ្ទះ​មួយ​ជាប់​ទន្លេ​នេវ៉ា (Neva)។ ក្នុង​ចំណោម​កូន​របស់​គាត់​ទាំង​១៣​នាក់ មាន​តែ​៥នាក់​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​អាច​រស់​ដល់​ធំ​បាន។

ជីវិត​នៅ​ប៊ែរឡាំង

ដោយ​ព្រួយ​បារម្ភ​ពី​សង្គ្រាម​ផ្ទៃក្នុង​ដែល​ចេះ​តែ​បន្ត​នៅ​រុស្ស៊ី អយល័រ​បាន​ចាក​ចេញ​ពី​សាំង​ពេទ័រ​បួគ៌ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៩ មិថុនា ឆ្នាំ​១៧៤១ ដើម្បី​ទៅ​ទទួល​តំណែង​ថ្មី​នៅ​បណ្ឌិត្យសភា​ប៊ែរឡាំង ដែល​ត្រូវ​បាន​ផ្ដល់​ដោយ​ព្រះ​ចៅ​អធិរាជ​ហ្វ្រេឌ្រិច​របស់​រាជាណាចក្រ​ប្រយសិន។ គាត់​រស់​នៅ​អស់​រយៈ​ពេល​២៥​ឆ្នាំ​នៅ​ប៊ែរឡាំង ដែល​នៅ​ទី​នោះ​គាត់​សរសេរ​អត្ថបទ​ផ្សាយ​បាន​ចំនួន៣៨០​អត្ថបទ។

លោក អយល័រ​ ត្រូវ​ស្នើ​ឱ្យ​ធ្វើ​ជា​គ្រូ​របស់​ព្រះ​អង្គម្ចាស់ក្សត្រី​នៃ Anhalt-Dessau ដែល​ត្រូវ​ជា​ក្មួយ​របស់ហ្វ្រេឌ្រិច។ លោក អយល័រ​ បាន​សរសេរ​សំបុត្រ​ជាង​២០០​ទៅ​កាន់​ព្រះនាង ដែល​សំបុត្រ​ទាំង​នោះ​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​គេ​ចងក្រង​ជា​សៀវភៅ​ដែល​លក់​ដាច់​បំផុត ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា សំបុត្រ​របស់​អយល័រ​លើ​មុខវិជ្ជា​ផ្សេង​ៗ​ក្នុង​ទស្សនវិជ្ជា​ធម្មជាតិ​ទៅ​កាន់ព្រះ​អង្គម្ចាស់ក្សត្រី​​របស់​អាល្លឺម៉ង់។

សៀវភៅ​នេះ​និយាយ​ពី​ការ​ពន្យល់​បក​ស្រាយ​លើ​មុខវិជ្ជា​ផ្សេង​​ៗ ដែល​ជាប់​ទាក់​ទង​នឹង​រូបវិទ្យា​ និង​ គណិតវិទ្យា ក៏​ដូច​ជា​ផ្ដល់​នូវ​ការ​យល់​ដឹង​យ៉ាង​ស៊ីជម្រៅ​ទៅលើ​បុគ្គលភាព​របស់​អយល័រ ​និង ​ជំនឿ​របស់​គាត់​លើ​សាសនា។ សៀវភៅ​នេះ​ក្លាយ​ជា​សៀវភៅ​ដែល​គេ​អាន​ច្រើន​បំផុត ច្រើន​ជាង​សៀវភៅ​ផ្សេង​ទៀត​របស់​គាត់​ទៅ​ទៀត។

សៀវភៅ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បោះ​ពុម្ពផ្សាយ​ពាសពេញ​អឺរ៉ុប​ និង សហរដ្ឋ​អាមេរិច។ ប្រជាប្រិយភាព​របស់​ ‘សំបុត្រ’ ទាំង​នេះ បង្ហាញ​ពី​សមត្ថភាព​របស់​អយល័រ​ក្នុង​ទាក់​ទង​ផ្នែក​វិទ្យាសាស្ត្រ​យ៉ាង​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ជា​មួយ​អ្នក​ស្ដាប់​ធម្មតា ដែល​ជា​សមត្ថភាព​ពិសេស​ដ៏​កម្រ​មួយ​សម្រាប់​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ។

ទោះ​បី​ជាអយល័រ​បាន​ផ្ដល់​វិភាគទាន​យ៉ាង​សម្បើម​ដល់​កិត្តិយស​របស់​បណ្ឌិត្យសភា​អាល្លឺម៉ង់​យ៉ាង​នេះ​ក្ដី ក៏​គាត់​ត្រូវ​គេ​បង្ខំ​ឱ្យ​ចាក​ចេញពី​ប៊ែរឡាំង​ដែរ។ រឿង​នេះ​មូលហេតុ​ម្យ៉ាង​ ដោយ​សារ​អយល័រ​មិន​សូវ​ត្រូវគ្នា​ជាមួយ​ហ្វ្រេឌ្រិច​ផង ដែល​ចាត់​បាន​ចាត់​ទុក​លោក អយល័រ​ មិន​សូវឆ្លាត ជា​ពិសេស​បើ​ធៀប​នឹង​រង្វង់​អ្នក​ទស្សនវិទូ​​ដែល​ស្តេច​អាល្លឺម៉ង់​បាន​នាំ​យក​មក​បណ្ឌិត្យសភា​។

ការពិការភាព​ភ្នែក

ភ្នែក​របស់​អយល័រ​បាន​ខូចខាត​យ៉ាង​ខ្លាំង​ក្នុង​អំលុង​អាជីព​ជា​គណិតវិទូ​របស់​គាត់​។ បីឆ្នាំ​បន្ទាប់​គាត់​ធ្លាក់​ខ្លួន​ឈឺ​ស្ទើរ​ស្លាប់​នៅ​ឆ្នាំ​១៧៣៥ ភ្នែក​ខាង​ស្ដាំ​របស់​គាត់​ស្ទើរ​តែ​ខ្វាក់ ប៉ុន្តែ​គាត់​បានបន្ទោស​បញ្ហា​នេះ​ថា​មកការ​លំបាក​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ផែនទី​នៅ​បណ្ឌិតសភា​សាំងពេទ័របួក៌​ទៅ​វិញ។

ភ្នែក​ខាង​ស្ដាំរបស់​គាត់​នេះ បាន​ខូច​កាន់​ធ្ងន់​ធ្ងរ​ទៅ​ៗ នៅ​ពេល​គាត់​ស្នាក់​នៅ​ប៊ែរឡាំង រហូត​ដល់​ហ្វ្រេឌ្រិចបានហៅ​គាត់​សាក្លប (Cyclop) ដែលមាន​ន័យ​ថា អាយក្ស​ភ្នែក​មួយ។ ក្រោយ​មក​ទៀត អយល័រ​ បាន​កើត​ជំងឺ​ភ្នែក​ឡើង​បាយ​នៅ​ភ្នែក​ខាង​ឆ្វេង ​ដែល​នៅ​ល្អ​របស់​គាត់ ដែល​ជំងឺ​នេះ​ធ្វើ​ឱ្យ​គាត់ស្ទើរ​តែ​ក្លាយ​ជា​មនុស្ស​ខ្វាក់​ទាំង​ស្រុង​ទៅ​ហើយ នៅ​ប៉ុន្មាន​សប្ដាហ៍​ក្រោយ​ពី​ជំងឺ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​ឆ្នាំ​១៧៦៦។

បើ​ទោះ​ជា​យ៉ាង​នេះ​ក្ដី ស្ថានភាព​របស់​គាត់​មិន​មាន​ឥទ្ធិពល​អ្វី​ខ្លាំង​ក្លា​ដល់​ទិន្នផល​ការងារ​របស់​គាត់​ឡើយ ព្រោះ​គាត់​មាន​សមត្ថភាព​គណនា​មាត់​ទទេ​ពូកែ និង​ពូកែចង​ចាំ​រូបភាព។ ឧទាហរណ៍ អយល័រ​អាច​សូត្រ​កំណាព្យ​របស់ Aenid របស់ Virgil បាន​ពី​ដើម​ដល់​ចប់​ដោយ​គ្មាន​ទាក់ ហើយ​គ្រប់​ទំព័រ​ទាំង​អស់​នៃ​សៀវភៅ​នេះ​ គាត់​អាច​ប្រាប់​បាន​ថា​បន្ទាត់​ណា​នៅ​ខាង​មុខ បន្ទាត់​ណា​នៅ​ខាង​ក្រោយ​បាន។

ការ​ត្រលប់​ទៅ​កាន់​រុស្ស៊ី​វិញ និង ជីវិតចុងក្រោយរបស់គាត់

ស្ថានភាព​នៅ​រុស្ស៊ី​បាន​ប្រសើរ​ឡើង​វិញ​បន្ទាប់​ពី​ការ​ឡើង​គ្រង​រាជ្យ​របស់​មហារាជCatherine ហើយ​នៅ​ឆ្នាំ​១៧៦៦ លោក អយល័រ​ បាន​យល់​ព្រម​តាម​ការ​អញ្ជើញ​​ត្រលប់​ទៅបណ្ឌិត្យសភាសាំងពេទ័របួគ៌​វិញ ហើយ​បាន​រស់​នៅ​រុស្ស៊ី​រហូត​ដល់​ជីវិត​ចុងក្រោយ។

ការ​ស្នាក់​នៅ​លើក​ទី​២​របស់​គាត់​នៅ​រុស្ស៊ី​នេះ គាត់​ជួប​ប្រទះ​នូវ​គ្រោះ​អាក្រក់​ដ៏​គួរ​ឱ្យ​រន្ធត់។ អគ្គិភ័យ​នៅ​សាំង​ពេទ័របួគ៌​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៧៧១ បាន​បំផ្លាញ​ផ្ទះ​របស់​គាត់ និង​ស្ទើរ​តែ​បំផ្លាញ​ជីវិត​របស់​គាត់​ផង​ដែរ។ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៧៧៣ គាត់​បាន​បាត់​បង់ ​Katharina ប្រពន្ធ​របស់​គាត់ក្នុង​អាយុ​៤០​ឆ្នាំ។ ៣​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក គាត់​បាន​រៀបការ​ជាមួយ​ប្អូន​ស្រី​ចុង​របស់​ប្រពន្ធ​ដើម​គាត់​គឺ Salome Abigail Gsell អាពាហ៍​ពិពាហ៍​បានឋិតឋេរ​រហូត​ដល់​ថ្ងៃ​គាត់​ស្លាប់។

នៅ​ថ្ងៃ ១៨ កញ្ញា ១៧៨៣ បន្ទាប់​ពី​ទទួល​ទាន​អាហារ​ថ្ងៃ​ត្រង់​ជាមួយ​គ្រួសារ​របស់​គាត់ ក្នុង​ពេល​សន្ទនា​ជាមួយ​Anders Lexell អំពី​របក​គំហើញ​ថ្មីនៃ​ទ្វីប​អ៊ុយរ៉ានុស និង​​ គន្លង​របស់​វា លោកអយល័រ​បាន​កើត​ជំងឺ​ដាច់​សរសៃ​ឈាម​ក្នុង​ខួរ​ក្បាល ហើយ​បាន​ស្លាប់​​ប៉ុន្មាន​ម៉ោង​ក្រោយ​មក។

គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​បញ្ចុះ​នៅ​ជាប់​ផ្នូរ​របស់ Katharina នៅវិមានសព Smolensk Lutheran នៅកោះ​ Vasilievsky។ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៧៨៥ បណ្ឌិត្យសភា​វិទ្យាសាស្ត្រ​បាន​ដាក់​តាំង​រូប​សំណាក​លេអុនហាដ ​អយល័រ​ នៅ​ជាប់​នឹង​កៅអី​របស់​ប្រធាន​បណ្ឌិត្យសភា។

ក្នុង​ឆ្នាំ​១៨៣៧ បណ្ឌិត្យសភា​វិទ្យាសាស្ត្រ​បាន​​ដាក់​ប្លាក​មុខ​ផ្នូររបស់​គាត់ ហើយ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៦ ដែល​ត្រូវ​ជា​ខួប​កំណើត​ទី​២៥០​របស់​អយល័រ ផ្នូរ​របស់​គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្ដូរ​ទៅ​ដាក់​នៅវិមានសព​សតវត្សរ៍​ទី១៨ នៅ Alexander Nevsky Lavraវិញ។

ស្នាដៃដែលលោកបានបន្សល់នៅផ្នែក គណិតវិទ្យា និង រូបវិទ្យា

ស្នាដៃ​របស់​លោក អយល័រ​ មាននៅ​ក្នុង​​ស្ទើរ​គ្រប់​វិស័យ​នៃ​គណិតវិទ្យា៖ ធរណីមាត្រ គណនា​មិន​កំណត់ ត្រីកោណមាត្រ ពីជគណិត និង​ ទ្រឹស្ដី​នព្វន្ត ព្រម​ទាំង​រូបវិទ្យា​នៃ​មជ្ឈដ្ឋាន​ជាប់​ ទ្រឹស្ដី​ព្រះ​ចន្ទ​ និង​ ផ្នែក​ផ្សេង​ទៀត​នៃ​រូប​វិទ្យា។

និមិត្តសញ្ញា​គណិតវិទ្យា

លោក អយល័រ​ បាន​បង្កើត​ និង​ ធ្វើឱ្យ​និមិត្តសញ្ញា​មួយ​ចំនួន​ពេញ​និយម​ប្រើ​តាម​រយៈ​សៀវភៅ​ជា​ច្រើនរបស់​គាត់​ដែល​បាន​ផ្សព្វផ្សាយ​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ។ គួរឱ្យ​កត់​សម្គាល់​ជាង​គេ​ គឺ​គាត់​ជា​អ្នក​បង្កើត​សញ្ញាអនុគមន៍​ ដែល​សរសេរ​ក្រោម​រាង​ជា f(x) តំណាង​ឱ្យ​អនុគមន៍​ f អនុវត្ត​លើ​អថេរ x។

គាត់​ជា​អ្នក​បង្កើត ពាក្យ​តំណាង​អនុគមន៍​ត្រីកោណមាត្រ ប្រើ e តាង​គោល​លោការីត​ធម្មជាតិ (ដែល​ជួនកាល​គេ​ហៅ​ថា​ចំនួន​អយល័រ) ប្រើ​អក្សរ​ក្រិច​ស៊ិចម៉ា តាង​ឱ្យ​ផលបូក​ និង អក្សរ​ i តាង​ឱ្យ​ឯកតា​ប្រឌិត​ក្នុង​ចំនួន​កុំផ្លិច។

វិភាគ

ការ​អភិវឌ្ឍ​នៃ​ការ​គណនា​មិន​កំណត់​កំពុង​តែឋិត​នៅ​ក្នុង​ដំណាក់កាល​​ពុះ​កញ្ជ្រោល​ក្នុង​វិស័យ​ស្រាវជ្រាវ​ផ្នែក​គណិត​វិទ្យា​នា​សតវត្សរ៍​ទី​១៨ ហើយ​ត្រកូលប៊ែរនូលី ដែល​ជា​មិត្តភក្តិ​របស់​អយល័រ ជា​អ្នក​មាន​ចំណែក​ដ៏​ធំ​បំផុត​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ឱ្យ​វិស័យ​នេះ​រីក​ចម្រើន​បំផុត។ ដោយ​សារ​ឥទ្ធិពល​របស់​ត្រកូល​នេះ ការ​ស្រាវជ្រាវ​ផ្នែក​គណិត​គណនា​បាន​ក្លាយ​ជា​ប្រធានបទ​ចម្បង​សម្រាប់​អយល័រ។

បើ​ទោះ​បី​ជា​សម្រាយ​បញ្ជាក់​ខ្លះ​របស់អយល័រ មិន​ត្រូវ​បាន​ទទួល​ស្គាល់​ដោយ​វិធី​គណិត​ទំនើប​ស្មុគស្មាញ​ក៏​ដោយ ក៏​គំនិត​របស់​អយល័រ​បាន​ជួយ​ធ្វើ​ឱ្យ​មាន​ការ​រីក​ចម្រើន​ដល់​ផ្នែក​​នេះ​ជា​ខ្លាំង។

ជាបន្ថែម អយល័រ​បាន​បង្កើត​ទ្រឹស្ដី អនុគមន៍​មិន​ពីជគណិត (transcendental function) លំដាប់ខ្ពស់ ដោយ​បង្កើត​អនុគមន៍​​ហ្កាម៉ា និង​បាន​បង្កើត​វិធី​ថ្មី​ដើម្បី​ដោះ​ស្រាយ​សមីការ​ដឺក្រេ​ទី​បួន។ គាត់​ក៏​បាន​រក​ឃើញ​វិធី​ដើម្បី​គណនា​អាំងតេក្រាល​មាន​លីមីត​ កុំផ្លិច​ផង​ដែរ ដែល​បាន​ជំនួយ​ដល់ការ​អភិវឌ្ឍ​នៃ​ការ​វិភាគ​កុំផ្លិច​ទំនើប និង ​បាន​បង្កើត​គណិត​គណនា​នៃ​អថេរ​ ក្នុង​នោះ​មាន​សមីការ​អយល័រ​-ឡាក្រង់​ដ៏ល្បី​ល្បាញ។​

រូបវិទ្យា​ និង ​តារាវិទ្យា

លោក អយល័រ​ បាន​ជួយ​អភិវឌ្ឍ​សមីការ​ធ្នឹមអយល័រ ប៊ែរនូលី ដែល​បាន​ក្លាយ​ជា​របក​គំហើញ​ដ៏​សម្បើម​មួយ​ស្រាប់​វិស័យ​វិស្វកម្ម។ ក្រៅ​ពី​បាន​អនុវត្ត​ឧបករណ៍​វិភាគ​របស់​គាត់​ប្រកប​ដោយជោគជ័យ​ក្នុង មេកានិច​ក្លាស្ស៊ិច, អយល័រ​បាន​អនុវត្ត​តិចនិច​ទាំង​នេះ​ទៅ​ក្នុង​បញ្ហា​តារាវិទ្យា​ថែម​ទៀត។

ការងារ​របស់​គាត់​លើ​ផ្នែក​តារាវិទូ​ត្រូវ​បាន​ទទួល​ស្គាល់​ស្វាគមន៍​ដោយ​រង្វាន់​ដ៏​ច្រើន​ផ្សេង​គ្នា​ពី​បណ្ឌិត្យសភា​ក្រុង​ប៉ារីស។ ស្នាដៃ​របស់​គាត់​រួម​មាន​ការកំណត់​ប្រកប​សុក្រឹតភាព​ខ្ពស់​បំផុត​នូវ​គន្លង​របស់​ផ្កាយ​ដុះកន្ទុយ​ និង ​ភព​ផ្សេង​ទៀត ការ​យល់​ដឹង​ពី​លក្ខណៈ​នៃ​ផ្កាយ​ដុះកន្ទុយ និង ​គណនាប៉ារ៉ាឡ័ក្ស របស់​ព្រះ​អាទិត្យ។ ការ​គណនា​របស់​គាត់ក៏​បាន​ជួយ​ដល់​ការ​បង្កើត តារាង​រយៈបណ្ដោយ​ដែល​សុក្រឹត​ជាង​មុន​ផង​ដែរ។

ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត អយល័រ​បាន​ផ្ដល់​វិភាគ​ទាន​យ៉ាង​សំខាន់​ក្នុង​វិស័យ អុបទិច។ គាត់​បាន​បដិសេធ​ទ្រឹស្ដី​អង្គ​តូច​នៃ​ពន្លឺរបស់​ញូតុន​ ក្នុង​ស្នាដៃ Opticks ដែល​ទ្រឹស្ដី​នោះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ទទួល​ស្គាល់​យ៉ាង​ទូលំ​ទូលាយ​ជា​យូរ​មក​ហើយ។​

​ភែបភ័រ​ឆ្នាំ​១៧៤០​របស់​គាត់​ស្ដី​ពី​អុបទិច​បាន​បញ្ជាក់​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា​ ទ្រឹស្ដី​រលក​នៃ​ពន្លឺ​របស់Christian Huygens នឹង​ក្លាយ​ទស្សនៈ​ថ្មី​ដែល​គេ​ទទួល​ស្គាល់​ជា​ទូទៅទៅ​ថ្ងៃ​មុខ ហើយ​ទ្រឹស្តី​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ទទួល​ស្គាល់​ជា​ទូទៅ​រហូតមក​ដល់​សម័យ​បង្កើត​ទ្រឹស្ដី​បទ​កង់តូម​នៃ​ពន្លឺ។

Related posts
ប្រវត្តិបុគ្គលល្បីៗ

ជីវិតដ៏អាថ៌កំបាំងព្រះមហាក្សត្រថៃ Maha​ Vajiralongkorn​ និង ម្ចាស់ក្សត្រី SUTHIDA មហេសី​ព្រះរាជា​ថៃ​បច្ចុប្បន្ន

ប្រវត្តិបុគ្គលល្បីៗ

ប្រវត្តិអតីតមេរដ្ឋប្រហារយោធាថៃឆ្នាំ២០១៤ លោក ប្រាយុទ្ធ ចាន់អូចា មុនក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ

ប្រវត្តិបុគ្គលល្បីៗ

ប្រវត្តិអ្នកនិពន្ធអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ​​រឿងប្រលោមលោកដ៏ល្បីល្បាញ «ផ្កាស្រពោន»

ប្រវត្តិបុគ្គលល្បីៗ

ប្រវត្តិ​បងធំទី៣ លោក អៀង សារី ដែលជា​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ការបរទេស​ក្នុងរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *